Grafik Okuryazarlığı: Yanıltıcı Grafikler, Eksen Ölçeği ve Grafik Yorumlarını Değerlendirme
Başkalarının hazırladığı bir grafiği ya da bir grafikten yapılan yorumu değerlendirmek, grafik çizmek kadar önemlidir. Bu araçta aynı verinin eksen ölçeği değişince nasıl farklı göründüğünü izleyin, yanıltıcı grafiklerdeki hatayı bulup düzeltilmiş hâliyle karşılaştırın ve bir yorumun veriyle desteklenip desteklenmediğine karar verin.
Bir grafik doğru sayılarla hazırlansa bile yanıltıcı olabilir. Sık görülen durumlar: dikey eksenin sıfırdan başlaması gerekirken işaretsiz olarak başka bir değerden başlaması, eksendeki aralıkların eşit olmaması, daire grafiğinde yüzdelerin toplamının %100 olmaması, resimli grafikte simgenin büyütülmesi ve zaman ekseninde aralıkların eşit olmaması.
5. sınıf6. sınıf7. sınıfMAT.5.5.2MAT.6.5.2MAT.7.6.2Ücretsiz · üyeliksiz
Ücretsizdir, üyelik gerekmez. Akıllı tahtada, bilgisayarda ve telefonda çalışır. Bu aracı Dinamik Geometri’de çizimin yanında açın.
Nasıl kullanılır?
- Eksen Ölçeği bölümünde kaydırıcıyla dikey eksenin başlangıcını değiştirin; gerçek oran ile görünen oranı karşılaştırın.
- Hatalı Grafik Avı bölümünde bir grafik seçin, hata türünü işaretleyin, ardından “Düzelt” ile doğru grafiğe bakın.
- Yorum Doğru mu? bölümünde grafiği ve yorumu okuyun; veri yorumu destekliyor mu, desteklemiyor mu, yoksa grafikte bu bilgi yok mu, karar verin.
Grafik Okuryazarlığı ile ilgili bilgiler
Bir grafik doğru sayılarla hazırlansa bile yanıltıcı olabilir. Sık görülen durumlar: dikey eksenin sıfırdan başlaması gerekirken işaretsiz olarak başka bir değerden başlaması, eksendeki aralıkların eşit olmaması, daire grafiğinde yüzdelerin toplamının %100 olmaması, resimli grafikte simgenin büyütülmesi ve zaman ekseninde aralıkların eşit olmaması.
Bir grafik yorumu değerlendirilirken yorumun grafikteki verilere dayanıp dayanmadığına, hesabın doğruluğuna ve verinin toplandığı gruptan daha büyük bir gruba genelleme yapılıp yapılmadığına bakılır.
Örnekler
Eksen 0’dan başlarsa sütunlar 52 ve 58 birim uzunluktadır. Eksen 45’ten başlarsa 7 ve 13 birim görünür; fark 1,86 kat gibi algılanır, gerçek oran yaklaşık 1,12’dir.
Toplam %110’dur; daire grafiği bütünü gösterdiği için toplam %100 olmalıdır.
Öğretim programındaki yeri
- a) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
- b) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
- c) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veriye dayalı sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.
- a) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
- b) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
- c) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.
- a) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (sürekli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
- b) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (sürekli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
Grafik Okuryazarlığı hangi konularda kullanılır?
| Kod | Öğrenme çıktısı / kazanım | Yıllık planda |
|---|---|---|
| MAT.5.5.2 | Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme | 29. hafta (26 Nisan) |
| MAT.6.5.2 | Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme | 19–20. hafta (8 Şubat) |
| MAT.7.6.2 | Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (sürekli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme | 14–15. hafta (21 Aralık) |
Bu konuda
- 7. Sınıf Matematik 1. Dönem 2. Yazılı Soruları 5 Senaryo PDFYazılı
- 5. Sınıf 5. Tema: İstatistiksel Araştırma Sürecibütün materyaller
Grafik Okuryazarlığı ile ilgili oyunlar ve etkinlikler
- 7. Sınıf Merkezî Eğilim ve Yayılım Ölçüleri ÇarkmatikOyun
- Ortalama, Ortanca, Tepe Değerİnteraktif araç
- Grafik Çizmeİnteraktif araç
- 6. Sınıf Paralelkenar ve Üçgenin Alanı OyunuOyun
Sık sorulan sorular
Yanıltıcı grafik nedir?
Sayıları doğru olsa bile çiziliş biçimi yüzünden okuyanı yanlış sonuca götüren grafiktir; örneğin ekseni sıfırdan başlamayan sütun grafiği.
Sütun grafiğinde eksen sıfırdan başlamak zorunda mıdır?
Sütun boyları karşılaştırılacaksa sıfırdan başlamalıdır. Başlamıyorsa eksende kesik çizgi işaretiyle gösterilmeli, karşılaştırma değerlerden yapılmalıdır.
Bir sınıftan toplanan veriyle bütün öğrenciler hakkında yorum yapılabilir mi?
Hayır. Veri yalnız toplandığı grup için bilgi verir; daha büyük bir gruba genellenemez.
Grafik Okuryazarlığı hangi sınıflarda kullanılır?
5. sınıf, 6. sınıf, 7. sınıf. Bağlı öğrenme çıktıları: MAT.5.5.2, MAT.6.5.2, MAT.7.6.2.
Diğer interaktif araçlar
Kesir ModelleriOndalık Gösterim ve Basamak DeğeriKesri Ondalık Sayıya ÇevirmeBasamak Tablosu ve Sayıların OkunuşuÇarpan AğacıZar AtYazı Tura AtÇark ÇevirBirim ÇevirmeGrafik ÇizmeAkış Şeması (Algoritma)Özdeşlikler ve Cebirsel İfadelerin ÇarpımıAlan Modeli ile ÇarpmaAsal Çarpanlara AyırmaBölünebilme KurallarıÇarpanlar ve KatlarCebir KarolarıÇivili Tahta (Geometri Tahtası)Dağılma ÖzelliğiEşitsizlik Sayı Doğrusuİşlem ÖnceliğiSayılarla İspatKarekökKesirlerle İşlemlerin AnlamıKesirlerle Bölme İşlemiKesirlerle Çarpma İşlemiDenk KesirlerKesir, Ondalık ve Yüzde GösterimleriKesirleri Karşılaştırma ve SıralamaKesirlerle Toplama ve ÇıkarmaGrafikler: Sıklık Tablosu, Sütun ve Daire GrafiğiÖteleme ve YansımaKoordinat SistemiBirim Küplerle Yapı (3B)Ortalama, Ortanca, Tepe DeğerOlasılık DeneyleriAlan, Çevre ve Hacim ProblemleriOndalık Gösterimlerle İşlemlerOran ve OrantıOrtak Katlar ve Ortak BölenlerÖrüntülerRasyonel Sayılar Sayı DoğrusuBoncuklu Sayı ÇerçevesiŞerit Modeli ile Problem ÇözmeTam Sayılarla Çarpma ve BölmeTam Sayılarla Toplama ve ÇıkarmaTam Sayılarla İşlemlerTemel Çizimlerin ÖzellikleriEşitlik ve Denklem TerazisiÜslü İfadelerYüzde Hesaplama